AB Yapay Zekâ Yasası'nda Yeni Takvim: 2026/1744 Sayılı Omnibus Neyi Değiştirdi, Şu An Hangi Yükümlülükler Yürürlükte?

Temmuz 2026’da AB Yapay Zekâ Yasası’nın takvimi değişti ve ortalıkta iki yanlış hikâye dolaşıyor: birincisi “yasa ertelendi”, ikincisi “hiçbir şey değişmedi”. İkisi de yanlış. Yüksek riskli sistemlere ilişkin yükümlülükler gerçekten ileri bir tarihe alındı; buna karşılık şeffaflık yükümlülükleri ertelenmedi ve 2 Ağustos 2026’dan beri yürürlükte. Bu yazıda hangi tarihin nereye kaydığını, hangi maddenin bugün sizi bağladığını ve bir tarihi kendiniz nasıl doğrulayacağınızı mühendis gözüyle anlatıyoruz.

“Yasa ertelendi” doğru değil: bir kısmı ertelendi#

Bir uçuş tarifesi düşünün. Tek bir uçuş değil, aynı havalimanından farklı saatlerde kalkan altı uçuş var. Bunlardan ikisinin kalkışı ertelendiğinde “havalimanı kapandı” demezsiniz. AB Yapay Zekâ Yasası da tek bir tarihte yürürlüğe giren bir metin değil; farklı bölümleri farklı tarihlerde uygulanmaya başlayan kademeli bir tüzük. Temmuz 2026’da bu tarifedeki iki kalkış saati değişti, diğerleri değişmedi.

Türkçe yayınların büyük çoğunluğu hâlâ eski tarifeyi basıyor. Bu yazının yazıldığı tarihte ilk sıralarda yer alan Türkçe sayfaların çoğu, yüksek riskli sistemler için 2 Ağustos 2026 veya 2 Ağustos 2027 tarihlerini veriyor. Bu tarihler artık geçerli değil. Aynı şekilde “AB yapay zekâ kurallarını iki yıl geriye attı” başlıklı haberler de eksik: şeffaflık yükümlülükleri hiç ertelenmedi.

Bir mevzuat takvimi, tek bir tarihe indirgendiği anda yanlış olur. Doğru soru “yasa ne zaman yürürlüğe giriyor?” değil, “benim sistemim hangi maddeye giriyor ve o madde ne zaman uygulanmaya başlıyor?” sorusudur.

Aradaki fark pratikte şu: bir sohbet arayüzü işletiyorsanız yükümlülüğünüz bugün başlamış durumda. İşe alım eleme modeli geliştiriyorsanız elinizde on altı aya yakın bir inşa penceresi var. İkisini aynı cümlede “ertelendi” diye özetlemek, ekibinizi yanlış tarafa yönlendirir.

2026/1744 sayılı Tüzük tam olarak ne yaptı?#

Takvimi değiştiren belge, kamuoyunda “Dijital Omnibus” olarak anılan (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük. 8 Temmuz 2026 tarihli bu tüzük Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde 24 Temmuz 2026’da yayımlandı ve yayımından üç gün sonra, 27 Temmuz 2026’da yürürlüğe girdi. Yapay Zekâ Yasası’nın kendisini, yani (AB) 2024/1689 sayılı Tüzüğü değiştiriyor; ayrıca sivil havacılık ve makine mevzuatına da dokunuyor.

• Ek III yüksek riskli sistemler: uygulama tarihi 2 Ağustos 2026’dan 2 Aralık 2027’ye alındı.
• Ek I yüksek riskli sistemler (düzenlenmiş ürünlerin güvenlik bileşeni olarak gömülü yapay zekâ): 2 Ağustos 2027’den 2 Ağustos 2028’e alındı.
• Temel haklar etki değerlendirmesi (Madde 27, FRIA): Ek III yükümlülükleriyle birlikte 2 Aralık 2027’ye kaydı.
• Madde 50 şeffaflık yükümlülükleri: değiştirilmedi. 2 Ağustos 2026’da uygulanmaya başladı.

Erteleme kararının gerekçesi teknik ve oldukça öğretici: uyumlaştırılmış standartlar hazır değildi. Yüksek riskli bir sistemin uygunluk değerlendirmesini yapabilmesi için üreticinin ölçüt alabileceği ortak bir standarda ihtiyacı var; o standart yoksa yükümlülük yürürlüğe girse bile karşılanabilir bir hedef tanımlamıyor. Bu, mühendislik tarafından bakıldığında tanıdık bir durum: teslim tarihi, kabul kriterlerinden önce gelemez.

Doğru takvim: tarih tarih#

Aşağıdaki liste, Komisyon’un kendi yayınladığı güncel takvimi izliyor. Geçmiş tarihleri de bilerek bıraktım, çünkü bugün hangi yükümlülüklerin çoktan yürürlükte olduğunu görmek en az gelecek tarihler kadar önemli.

• 1 Ağustos 2024 — Tüzük yürürlüğe girdi.
• 2 Şubat 2025 — Yasaklı uygulamalar ve yapay zekâ okuryazarlığı yükümlülüğü uygulanmaya başladı.
• 2 Ağustos 2025 — Genel amaçlı yapay zekâ modeli (GPAI) kuralları, yönetişim yapısı ve yaptırım hükümleri uygulanmaya başladı.
• 2 Ağustos 2026 — Tüzüğün büyük bölümü, bu arada Madde 50 şeffaflık yükümlülükleri, uygulanmaya başladı.
• 2 Aralık 2026 — Yeni yasaklı uygulamalar devreye giriyor; ayrıca 2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya sürülmüş sistemler için makine okunur işaretleme yükümlülüğüne tanınan geçiş süresi bu tarihte doluyor.
• 2 Ağustos 2027 — Düzenleyici deney alanlarının (sandbox) faaliyete geçmesi.
• 2 Aralık 2027 — Ek III yüksek riskli yapay zekâ sistemleri için yükümlülükler uygulanmaya başlıyor.
• 2 Ağustos 2028 — Ek I kapsamındaki, düzenlenmiş ürünlere gömülü yüksek riskli sistemler için yükümlülükler uygulanmaya başlıyor.

Bu listede dikkat edilecek tek bir şey varsa o da şudur: 2 Ağustos 2026 satırı silinmedi. Ertelenen, o tarihte yürürlüğe girecek olan yüksek risk paketiydi; aynı tarihte devreye giren şeffaflık paketi yerinde kaldı. Takvimi “2026 gitti, 2027 geldi” diye özetleyen her metin bu ayrımı kaybediyor.

Şu an yürürlükte olan: Madde 50 şeffaflık yükümlülükleri#

Madde 50, kullanıcıya “burada yapay zekâ var” demenin kurallarını koyar ve dört ayrı yükümlülük içerir. Hepsi mühendislik işi gerektirir; hiçbiri hukuk metni yazmakla bitmez.

Kimin neyi bildirmesi gerekiyor?#

• İnsanla etkileşen sistemler: kişi bir yapay zekâ sistemiyle konuştuğunu, durumdan zaten açıkça anlaşılmıyorsa, bilmelidir. Bu bir arayüz kararıdır: bildirimin ne zaman, nerede ve hangi görünürlükte çıkacağı tasarımın parçasıdır.
• Sentetik içerik üreten sağlayıcılar: üretilen ses, görüntü, video veya metin makine okunur biçimde işaretlenmelidir. Yani insan gözüne görünen bir rozet yetmez; içerikte teknik olarak tespit edilebilir bir iz bulunmalıdır.
• Duygu tanıma ve biyometrik sınıflandırma: maruz kalan kişiler bilgilendirilmelidir.
• Derin sahte (deepfake) içerik: yapay olarak üretildiği veya değiştirildiği açıklanmalıdır; kamuyu ilgilendiren konulardaki metinlerde de benzer bir açıklama gerekir, ancak insan editoryal denetiminden geçmiş içerik için istisna vardır. Sanatsal, hicivsel ve kurgusal eserler için de daraltılmış bir istisna tanınmıştır.

Tek geçiş kolaylığı şu: 2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya sürülmüş sistemler için makine okunur işaretleme yükümlülüğü 2 Aralık 2026’ya kadar uygulanmıyor. Bu, dört aylık bir teknik uyum penceresidir; genel şeffaflık yükümlülüğünün ertelenmesi değildir.

2 Aralık 2027’ye kadar ne inşa etmelisiniz?#

Ertelemeyi “rahatladık” diye okumak, en pahalı yorum olur. Ek III kapsamına giren bir sistem geliştiriyorsanız — işe alım, kredi değerlendirmesi, eğitim, kritik altyapı, kolluk gibi alanlar — elinizde tek seferde yazılamayacak bir belge yığını var ve bunların çoğu geçmişe dönük üretilemez. Bir veri kümesinin nasıl toplandığını iki yıl sonra hatırlayarak yazamazsınız; o kaydı toplarken tutmanız gerekir.

Yükümlülükleri mühendislik çıktısına çevirdiğinizde ortaya kabaca şu liste çıkıyor:

• Risk yönetim sistemi: yaşam döngüsü boyunca sürdürülen, sürümlenmiş bir risk kaydı — tek seferlik bir PDF değil.
• Veri yönetişimi (Madde 10): eğitim, doğrulama ve test kümelerinin amaca uygun biçimde temsil gücü taşıması, mümkün olan en iyi ölçüde hatasız ve eksiksiz olması; toplama süreçlerinin, hazırlık işlemlerinin ve önyargı incelemesinin belgelenmesi.
• Teknik dokümantasyon: Ek IV’ün istediği başlıklar; küçük ve mikro işletmeler için basitleştirilmiş bir form öngörülmüştür ve Omnibus bunu orta ölçekli işletmelere de açmıştır.
• Kayıt tutma: sistemin çalışma süresince otomatik olay kaydı üretmesi. Bu, olay bildirimi yükümlülüğünün altyapısıdır.
• Doğruluk, sağlamlık ve siber güvenlik (Madde 15): sağlayıcı, kullanım talimatında doğruluk seviyelerini ve ilgili doğruluk metriklerini beyan etmek zorundadır. Bu, tek bir noktasal skorun artık bir uyum belgesi hâline geldiği anlamına gelir.
• İnsan gözetimi: insanın devreye girebileceği noktaların tasarlanması; “operatör isterse kapatır” cümlesi bir tasarım değildir.

Bu listenin yarısı zaten iyi mühendislik. Model kartları ve yönetişim yazısında anlattığımız belgeleme disiplini, önyargı ve adalet yazısındaki alt grup analizi ve veri merkezli yapay zekâ yaklaşımının hata analizi alışkanlığı, doğrudan bu maddelerin karşılığını üretir. Uyum, ayrı bir departmanın işi değil; disiplinli mühendisliğin yazıya dökülmüş hâlidir.

On altı ay, bir belgeleme kültürü kurmak için makul; kurulmuş bir kültürü taklit etmek için kısa bir süredir.

Bir tarihi nasıl doğrularsınız?#

Bu yazının en kalıcı kısmı muhtemelen tarihler değil, tarihleri doğrulama alışkanlığı. 2026 yazında yaşanan şey şuydu: mevzuat değişti, ikincil kaynaklar günlerce hatta haftalarca eski metni yayımlamaya devam etti. Bu, yapay zekâ mevzuatına özgü bir kaza değil; hızlı değişen her düzenlemede olacak.

Üç adımlı doğrulama#

• Kurumun kendi sayfasına gidin. Yapay Zekâ Yasası için bu, Komisyon’un Hizmet Masası takvimi ve dijital strateji sayfasıdır; hukuk bürolarının özetleri değil.
• Değişikliği yapan enstrümanı isimlendirin. “Erteleme” bir olay değil, bir belgedir: burada (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük. Belgenin numarası yoksa iddia da yoktur.
• Tarihi kendi ekibinizin diline çevirin. “2 Aralık 2027” bir takvim kaydı değil; “o tarihte elimizde hangi belge, hangi kayıt ve hangi ölçüm bulunacak?” sorusudur.

Ve son bir uyarı: bu yazı 13 Ağustos 2026’da yazıldı. Yukarıdaki tarihler o gün Komisyon kaynaklarından doğrulandı. Mevzuat yeniden değişirse doğru kaynak yine bu yazı değil, kurumun kendi sayfası olacak. Yüksek riskli sistemlerin ne inşa etmesi gerektiğini adım adım ele aldığımız yüksek riskli yapay zekâ gereklilikleri yazısı bu takvimin mühendislik karşılığını veriyor.

Özetle: mevzuat takvimini tek bir cümleye sıkıştırmak isteyen her metin yanılıyor. Doğru okuma şu: şeffaflık bugün yürürlükte, yüksek risk 2 Aralık 2027’de. Bu iki cümleyi doğru kuran ekip, hem bugünkü yükümlülüğünü kaçırmaz hem de önündeki inşa penceresini boşa harcamaz.